reakties modificatie Quad ESL63 door Audio 4 elektrostaten

Hieronder enkele reacties van klanten op de modificatie / innovatie ESL63, die hun verhaal op schrift hebben besteld:

Reactie van John
De opstelling bij jou thuis op 2 oktober, waarbij we een gemodificeerde Quad ESL 63 vergeleken met mijn niet-gemodificeerde Quad ESL 63 sprak boekdelen. Het verschil tussen beide elektrostaat luidsprekers was verbazing- wekkend groot. Ik weet nog goed wat je opzette. Het eerste deel uit Mahler's Symphonie nummer 3. Een perfect stuk om de mogelijkheden van je luidsprekers te testen, en dus ook om twee verschillende electrostaten met elkaar te vergelijken. Jou ESL klonk een stuk transparanter, gedetailleerder, helderder hetgeen goed hoorbaar was in de zachtere passages. Mijn ESL klonk vaak wat "wollig" in vergelijking met jouw ESL. Maar goed, het verschil was dus zo duidelijk dat ik het geld er wel voor over had om de modificatie te laten aanbrengen. En ik ben blij dat ik het heb gedaan!!

Het geluid is fabelachtig mooi!! Wat heb ik gedraaid? Ik ben begonnen met Mahler. Het eerste deel van Symphonie nummer 3. Niet dezelfde opname die jij hebt, maar een Denon opname met Eliahu Inbar. Geweldige ervaring was dat!! Kraakhelder. Op sommige momenten vroeg ik me af of het nog wel beter kan. Vervolgens het vioolconcert van Beethoven; een Decca opname met Kirill Kondrashin en Kyung Wha Chung als violiste. Schitterend! Daarna mijn favoriete vioolconcert: No. 1, opus 26 van Max Bruch. Dit keer van Rudolf Kempe en weer Kyung Wha Chung, label Decca. Het aardige van deze opname is dat deze op veel apparatuur heel verschillend klinkt. Op veel apparatuur klinkt het wat wollig, vooral wanneer het groot orkest inzet in beide Allegro gedeelten. Ook nu weer sprankelend helder, erg dynamisch. Verder Romeo en Julia van Prokofiev, de dans der ridders. Ook een Decca opname met Lorin Maazel. In een woord schitterend. Toen Mozart: 4 sonaten voor piano en viool met all time favourites Clara Haskil en Arthur Grumiaux. Voor zover ik weet nog steeds een referentieopname van Philips. Adembenemend mooi!!

De lijst gaat verder met het overbekende Adagio uit Spartacus van Khachaturian. Een schitterende EMI opname van de meester zelf met het London Symphony Orchestra. Ook hier weer een prachtige dynamiek (!!), en weer loepzuiver. Daarna gitaar. Een Philips opname van Paco Peña. De CD Flamenco. Op de ESL's een gitaar zoals die hoort te klinken. Zéér realistisch. Als laatste een groot orkest met koor, en een sopraan. Geen klassiek, maar A Disney Spectacular, van Erich Kunzel. Ïets luchtigers dus. De opname is van Telarc. Het stuk uit Sneeuwwitje en de zeven dwergen heet One Day My Prince Will Come. Adembenemend mooi. Om kippenvel van te krijgen.

Rob, ik heb de eerste avond zitten genieten (en de avonden daarna). Ik heb het gevoel dat ik mijn muziek aan het herontdekken ben. Komt het door de modificatie? Gezien het verschil dat bij jou te horen was moet dit haast wel. Ik heb het gevoel dat alles nu beter tot z'n recht komt. Van electrostaten is bekend dat het laag meestal wat minder is. Dat heb ik zelf ook ervaren. Zoals de ESL's nu echter klinken, is daar niets van te merken. De baspartijen klinken perfect. Mooi strak. Hoewel ik voorheen nog wel eens met de gedachte heb gespeeld een Gradient SW-63 Subwoofer te kopen, ben ik daar nu dus volledig van afgestapt. Deze Quad ESL 63 klinken in het hele bereik perfect. Ik heb nu helemaal het gevoel dat ik de absolute top in huis heb. Het behoeft denk ik geen betoog meer dat ik de aanpassing het geld dubbel en dwars waard vind. Een absolute aanrader voor iedere Quad ESL 63 bezitter die deze modificatie nog niet heeft laten inbouwen. Nogmaals hartstikke bedankt.
Groet, John november 2007

Reacties van het luisterpanel
Het luisterpanel bestaande uit enthousiaste Quad ESL 63 bezitters die het geluid van deze ESL al jarenlang kennen, een pianorestaurateur die de klank van dit muziekinstrument zeer goed in de oren heeft en nog enkele leden met zeer geoefende oren.
Het panel was eigenlijk prettig verrast, dat het geluid van de Quad ESL 63 zoveel verbeterd klinkt met deze modificatie. Pianomuziek zo natuurgetrouwe klank vond de pianorestaurateur. Het geluidsbeeld was ineens veel breder en de klank opener. Alle muziekinstrumenten goed van elkaar te onderscheiden en vooral de echte klank ervan goed te herkennen. febr 2008

De allereerste indruk is dat het oplossende vermogen sterk is toegenomen er zijn absoluut meer details hoorbaar. Details worden soms ook iets duidelijker benadrukt, waardoor dit in sporadische gevallen kan afleiden van de essentie. Eigenlijk was dit al het geval bij de originele Quad ESL 63 deze eigenschap is toegenomen: kritisch op bron- en slecht opgenomen bronmateriaal. Mijn oude set was zonder meer zeer uitgebalanceerd op dit punt, de Graaf buizen-voortrap en GM20 OTL-eindtrap bieden een zeer helder geluid zonder toegevoegde scherpte. Je moet zoiets gehoord hebben om precies te herkennen. Soms hoor je bij het opzetten van een LP of CD al voordat de muziek inzet de ruimte of de zaal, je kunt als het ware de afmetingen, de muren en het plafond al 'zien' zonder dat er echt muziek gespeeld wordt, door luchtverplaatsing en 'de stilte' van de ruimte.
Van de standaard Quad ESL 63 kun je stellen dat deze een rustig en evenwichtig geluidsbeeld geeft. De Graaf-Quad combinatie wordt dan ook nooit te helder, maar geeft wel veel detail zonder van de essentie van de muziek af te raken. Je kunt er echt uren naar luisteren zonder moe te raken. Het combineren van OTLbuizen versterkers met Quad electrostaten werd al eerder gedaan en stond te boek als een 'match made in heaven'. Julius Futterman ontwierp als eerste OTL-buizenversterkers en een speciale aangepaste versie werd door New York Audio Laboratories op de markt gebracht onder de naam de OTL-3 Q (Q staat voor de Quad) om te combineren met de Quad electrostaai.

Terug naar de Modificatie:
Deze gemodificeerde Quad ESL 63 met trafo's van Rob de Lugt is echter een ander beestje geworden als de standaard Quad, de beschikbare energie in het hoog is toegenomen en ook het laag loopt voor mijn gevoel bijna een extra half octaaf verder door, het middengebied lijkt hierdoor echter een tikkeltje minder warm en is iets minder royaal, maar hier kom ik nog op terug. Het geluid kan met deze aangepaste Quads kan meer 'live' klinken, maar is ook confronterender. De luidspreker is meer een 'raspaardje' geworden en reageert kritischer op haar positie in de kamer en op zaken zoals bekabeling en vooral op schrille opnames. Het tweede wat mij opvalt in mijn set, is dat analoog (vinyl) haar voorsprong heeft vergroot t.o.v. mijn digitale bron en dat bijna alles 'lekker' klinkt wat ik speel op vinyl over de nieuwe Quads. Dat is zonder meer een goed voorteken want mijn analoge bron-set is van een hogere kwaliteit als mijn digitale bron.

Aanvankelijk leek de modificatie in mijn situatie enigszins uit te pakken als een dure toonregeling waarbij het hoog benadrukt wordt. Meer hoog geeft altijd een zekere toename van ruimte-informatie, maar kan ook de nadruk leggen op de medeklinkers van bijvoorbeeld damesvocalen, denk aan de ss-en en t's (siss-, knal- of plopgeluiden) en bovendien kan een teveel aan hoog snel luistermoeheid veroorzaken. Ik doe het werk van Rob de Lugt echter zwaar te kort als ik het omschrijf als een toonregeling waarmee je meer hooginformatie krijgt. Want het is ook een feit dat toename van muzikale (micro)informatie over het totale frequentie gebied is toegenomen: wat ik bedoel te zeggen is dat je de kleine verschillen in hard-zacht en nuances in frasering veel makkelijker kunt volgen. Denk hierbij aan zaken zoals de verandering in klankkleur van een sax bij een stapje naar links of rechts t.o.v . de microfoon, maar aan ook het probleemloos volgen van meerdere complexe melodielijnen door elkaar. De luidsprekers zijn zodanig anders (lees beter) gaan klinken, dat ik gedwongen werd om opnieuw de ideale opstelling te gaan zoeken voor mijn 'nieuwe' Quads.

Nadat ik dat feit eenmaal geaccepteerd had en ik de oude situatie achter me kon laten ben ik hierin goed geslaagd en ik heb in dit proces zelfs nog enkele voordelen kunnen behalen:
1) De Quads konden nu ruim 10 graden minder ingedraaid worden. Doordat het hoog meer energie heeft, lijkt ook de hoogspreiding beter. Bovendien heb ik het gevoel als ik het centrum van de Quads nu recht op mijn oren richt (zoals voorheen) ik de weergave een fractie te scherp vind. Resultaat: bredere stage, grotere sweetspot, ipv 1 optimale luisterplaats nu 2-3 goede luisterplaatsen.
2) Ik heb de warmte in het midden teruggewonnen door de afstand tot de achterwand te verkleinen van ruim 150 cm naar ongeveer 90 cm. Niet alleen de warmte in midden is terug, maar ook het mid-laag is daardoor wat steviger geworden. Resultaat: Gewoon meer fun in het laag!
3) Ik heb de Quads bijna 50 cm verder uit elkaar kunnen plaatsen en daardoor een nog breder podium met behoud van zeer scherpe plaatsing van individuele instrumenten. Het lijkt alsof de luidsprekers meer energie uitstralen, ook de optimale luisterplaats is ongeveer 50 cm naar achter verplaatst.

Conclusie: De uiteindelijke voordelen: een grotere stage, een dieper doorlopend laag, een toegenomen oplossend vermogen en duidelijker te volgen microdynamiek zijn mij meer waard dan de 595 euro's. Het antwoord op de vraag of je met deze investering je trouwe Quad ESL 63 naar een hoger plan kunt tillen is dus volmondig ja!
Het kleine nadeel dat ik soms iets eerder de ss-en als scherp ervaar, met name op digitaal bronmateriaal, wil ik niet als algemene conclusie meegeven. Het is veel eerder het gevolg van een nog eerlijkere weergever.

Ik ga ze binnenkort nog eens te lijf met nieuwe bekabeling of misschien een betere CD-speler. Ik moet heel eerlijk bekennen ik gebruik als LS-kabel gewoon 4mm stranded koper (elektriciteitssnoer) en ik heb een Sumo XLR interconnect van ruim 5 mtr tussen pre- en poweramp. Ik verwacht dus dat ik mijn set nog beter kan laten presteren door te investeren in betere bekabeling.

Reactie van Jeroen
Wat zal ik zeggen woorden te kort erg mooi. Ik heb alleen wat moeite een goede opstelling te vinden. Tot nu toe moest ik voorover hangen om het perfecte klankbeeld te ontvangen. Ik heb ondertussen stands gemaakt . Ik hoor nu opeens verschil tussen goede en slecht opnamen. Sommige cd's heb ik herontdekt. Nogmaals dank, Groet Jeroen. maart 2008

Reactie van Mark
Eindelijk even de tijd gehad even goed te luisteren. Ook in vergelijking met mijn L12 monitors. Het verschil is nu helemaal groot.. mooi strak laag en een geweldige plaatsing van de instrumenten komt nu nog beter uit de verf. In vergelijking met de electrostaat luidsprekers van mijn vader is het klankkarakter nog slanker en transparanter geworden. Met andere woorden; ik ben uitermate content met het resultaat. Ik ga hier nog lang en veel van genieten. Een aanrader voor andere Quad ESL 63 -bezitters!!
Mark april 2008

Reactie van Jean
Na enige luistersessies, moet ik zeggen dat ik erg blij ben met de grotere dynamiek (strakker laag en geprononceerder hoog).Ook de grotere transparantie is erg fijn. Vooral bij 24bits opnamen door de grotere dynamiek zijn de veranderingen duidelijk hoorbaar; de soundstage is veel duidelijker aanwezig.
Dat was allemaal te verwachten.
Zoals afgesproken zou ik ook nog wat rommelen met het wel of niet aansluiten van de “woofer”.Even ter achtergrond informatie; het betreft hier een REL Q100, een wat ouder model van REL, maar wel uit een serie waar ze resultaten uit eigen onderzoek in hebben verwerkt.Dat alles wist ik niet toen ik de woofer 8 jaar geleden, bij wijze van test, in de uitverkoop bij RAF kocht.Wat mij in de loop van de daarop volgende jaren wel opviel, was dat de woofer eigenlijk nooit direct hoorbaar aanwezig was.Na veel inregelen en bij verschillende geluidsbronnen weer opnieuw inregelen of soms terugregelen, kwam ik gehoormatig tot de volgende conclusies:

De woofer voegt ruimte-informatie toe die als het ware een ruimtelijk kader voor de weergave geeft. Heel apart hierbij is dat bij het inregelen van de woofer (meer of minder effect) niet zozeer een hardere boem merkbaar is maar (bij de juiste opname met voldoende ruimtelijke informatie) de geluidsbron door de ruimte lijkt te verplaatsen van voor naar achter. Of anders gezegd de microfoons dichterbij of verderaf. Het inregelen bestaat dan hieruit dat gehoormatig de woofer harder of zachter gezet wordt (in stapjes van 1 tot 20) totdat er een juiste verhouding is tussen geluidsbron en ruimte informatie.
Bij de weergave van heel lage tonen (kerkorgel of effectgeweld bij films) is er duidelijk een body voor het totaalbeeld aanwezig. Later las ik op de website van REL precies dat deze constatering bij onderzoek ook geresulteerd had in dit type woofer.

Eerst heb ik gewoon zonder woofer naar de Quad ESL 63 geluisterd en genoten van de directheid en openheid van het klankbeeld. Na een tijdje de woofer weer aangezet om het verschil te horen. Ik moest weer gaan “inregelen”, dezelfde verhouding wordt nu bereikt door de woofer 1 stapje lager dan voorheen te zetten. Het effect blijft aanwezig, zonder woofer absoluut transparant, ook duidelijk met een meer aanwezige strakkere bas. Zo transparant dat het bijna etherisch is (te transparant?). Bij het inschakelen van de woofer blijft die transparantie, maar lijkt het opeens of alles een plaats in de ruimte krijgt, alsof er ook een ruimte achter de weergevers aanwezig is. Niet dramatisch, maar toch waarneembaar. Op het moment dat ik dit mailtje schrijf is er een Brits kookprogramma op de televisie (ja, de elektrostaten fungeren gewoon als huiskamer weergevers). De kok is bezig in haar eigen keuken, zonder de woofer klinkt het allemaal heel open en fijntjes; geluidjes van het kookgerij en de pannen. Met de woofer ingeschakeld is je opeens de dimensie van de keuken erbij. De ruimtelijke informatie van de geluidjes van het kookgerei zijn opeens in verhouding met een grotere ruimte, de keuken (zo te zien 3 bij 5 meter en een schuifpui).

Het effect is misschien niet zo dramatisch zoals boven omschreven, maar voor mij in ieder geval duidelijk merkbaar. Is er met de woofer ook meer “boem effect” bijgekomen? Ja, dat is wat lastiger. Ik heb sowieso in mijn huiskamer last van staande golven bij een paar frequenties, dat is er nog steeds.
Voor mij was doorslaggevend toen naar ik naar opname van Bach cantates uit de serie van Ton Koopman (Erato) luisterde. Toen ik de woofer inschakelde was er direct meer diepte in het klankbeeld en kon ik duidelijk horen dat de solisten (vanuit het microfoon perspectief) vooraan stonden en het koor en het orkest meer naar achteren. Vooral dat duidelijke auditieve 3D beeld (niet dramatisch, maar wanneer je weet waar je op moet letten duidelijk hoorbaar) deed mij besluiten de woofer weer te gebruiken.
In ieder geval ben ik erg blij met jouw modificaties.
Groeten Jean. aug 2008

Reaktie van Willem
Ik wilde je nog even laten weten dat de Quad ESL 63 het nu fantastisch doet. Ruisen, ritselen en fluiten zijn nu helemaal over, zodat ik me weer kan concentreren op de weergavekwaliteit. Basweergave is voortreffelijk. Kracht en stevigheid zijn nu zo goed, dat de subwoofer is uitgeschakeld en zal worden verkocht. Helderheid en detaillering over het hele frequentiebereik zijn enorm verbeterd. Hetzelfde geldt voor de nauwkeurigheid van de plaatsing van de instrumenten in het stereobeeld, en de weergave van de opnameruimte. Kortom, het kost wat, maar dan heb je ook wat!

Bedankt, en met hartelijke groet,

Willem aug 2008

Reaktie van Harrie
Het is nu een maand of zes geleden dat je mijn Quad ESL 63 onderhanden hebt genomen. Ben heel erg tevreden! Heb ze sinds 1994,zijn ooit bij de importeur onder handen genomen,maar dit is echt een verandering! Een veel schoner geluid,met een mooi propere laag weergave,dat een bas zo mooi kan klinken in de huiskamer! Ken dat alleen van de concertzaal. Wat land jou werk gecamoufleerd heeft waren twee noise killers(van een bekende audio handel in het Eindhovense). Zaten er al jaren tussen,dus na jou werk er weer gewoon tussen gezet. Gisteren er eens tussen uit gehaald,waarom ik weet het niet. Allemachtig wat een verschil!

Het is nog nooit zo mooi geweest! Met name plaatsing van instumenten is geweldig.

Kortom ik ben helemaal blij!

Harrie januari 2009